გაიცანით…სპორტთა სპორტი

იანვარი 11, 2010 at 10:00 PM 8 comments

ნინო ახალაძე
 

“Some people think football is a matter of life and death. I assure you, it’s much more serious than that”.

ეს არის სიტყვები, რომელიც ფეხბურთის ერთერთმა გულშემატკივარმა თქვა და ამ ფრაზით, ალბათ, არამარტო თავისი დამოკიდებულება გამოხატა ამ სპორტის მიმართ. მსოფლიოს მასშტაბით, მილიონობით ადამიანი, უბრალოდ, ცხოვრობს ამ სპორტით. “ის” მოდის სამსახურიდან დაღლილი, კოსტიუმის ნაცვლად იცვამს ფეხბურთის მაისურს, რთავს ტელევიზორს და ხმის ჩახლეჩამდე გაჰყვირის საყვარელი გუნდის სახელს-სახლიდან “ეხმარება” მას თამაში მოიგოს; ანდა “ის” ათასობით უცნობ ადამიანთან ერთად დგას თავსხმა წვიმაში, სტადიონზე და სუნთქვაშეკრული ელოდება პატარა სასწაულს, რომ 90-ე წუთზე 3:3 4:3-ად გადაიქცევა… “ის” ფეხბურთის გულშემატკივარია. სპორტის, რომელიც ჯერ კიდევ მრავალი საუკუნის წინ წარმოიშვა. …
ისტორიულად, ფეხბურთი მიეკუთვნებოდა იმ ევროპული სპორტის სახეობებს, რომლებიც ფეხით ბურთის თამაშს გულისხმობდა. ამ თამაშებში, ჩვეულებისამებრ, გლეხები მონაწილეობდნენ, რადგან არისტოკრეტები ცხენზე ამხედრებულები ამჯობინებდნენ შეჯიბრებას.
 
 ფეხბურთს უკავშირდება მასთან მონათესავე მრავალი სპორტის ჩამოყალიბება. ბევრი მათგანი დღეს დამოუკიდებელ სპორტის სახეობად ითვლება: რაგბი, კალათბურთი და ა.შ. თვით ფეხბურთთან დაკავშირებული სახეობებია: პლაჟის ფეხბურთი; ქუჩის ფეხბურთი (ნაკლებად მკაცრი წესებით), ჭაობის ფეხბურთი; ფეხბურთი შეზღუდული შესაძლებობების მქონე ადამიანებისთვის: დაქვეითებული მხედველობით ან სმენით, ცერებრალური დამბლით, ამპუტირებული კიდურით ან ინვალიდის ეტლზე მიჯაჭვული სპორტსმენებისთვის. 
 სულ გამოიყოფა ირლანდიური და ავსტარლიური ფეხბურთის 13 სახეობა, ბრიტანულის-10, ფეხბურთთან მონათესავე სპორტის ჰიბრიდული სახეობების 9 სახეობა. მეტიც, არსებობს ე.წ. მაგიდის ფეხბურთიც, “ფენტეზი ფეხბურთი”, “ქაღალდის ფეხბურთი”.
 

ფეხბურთის მსგავსი თამაშის აღწერილობას ვხვდებით ჩინურ სამხედრო სახლელმძღვანელოში, რომელი ქრისტეს შობამდე მესამე-პირველ საუკუნეებს მოიცავს. “ქუიუს” დროს საჭირო იყო მიწიდან 9 მეტრის სიმაღლეზე დაკიდებული აბრეშუმის ნაჭერში ტყავის ბურთის მოხვედრება. მალე თამაში იაპონიასა და კორეაშიც გავრცელდა და “კემარის” სახელით და იმდენად პროფესიონალურ დონეს მიაღწია, რომ მალე ბევრი მოთამაშის ერთადერთი საარსებო წყარო გახდა.
 
 თანდათან ამ სპორტის მიმდევრები ბევრი ქვეყნის ადგილობრივი მკვიდრები გახდნენ. მგალითად, 1586 წელს ინგლისელი მკვლევარი ჯონ დევისი გრენლადნიაში ესკიმოსებთან ფეხბურთის სათამაშოდ ჩამოვიდა გემიდან.
 ძველი ბერძნები და რომაელებიც თამაშობდნენ ფეხბურთის მსგავს სპორტის სახეობას. რომაელმა პოლიტიკოსმა, ციცერონმა აღწერა შემთხვევა ადამიანზე, რომელიც გარდაიცვალა გაპარსვის დროს, როდესაც მოხვდა სადალაქოს ფანჯარაში შევარდნილი ბურთი.
 
 

შუა საუკუნეებში ინგლისში გავრცელდა ე.წ. “ბრბოს ფეხბურთი”, როდესაც ერთმანეთის წინააღმდეგ თამაშობდნენ მეზობელი ქალაქები და სოფლები თითოეულ მხარეს მოთამაშეთა რაოდენობას არ ჰქონდა მნიშვნელობა. მთავარი იყო მოწინააღმდეგისთვის ბურთის წართმევა და გარკვეულ გეოგრაფიულ ობიექტამდე, მაგალითად, ეკლესიამდე მიტანა.
 
 

დროთა განმავლობაში, სპორტის ეს სახეობა, გარკვეულწილად, შემაწუხებელი გახდა საზოგადოების მაღალი ფენის წარმომადგენლებისთვის.
 

1314 წელს მეფე ედვარდ მეორემ გასცა ბრძანება იმდროინდელი იგლისელი არისტოკრატებისთვის ფეხბურთის თამაშის აკრძალვის შესახებ: “ვინაიდან, დედაქალაქში არის გაუსაძლისი ხმაური, გამოწვეული მოედნებზე ბურთისთვის ჭიდაობით, რასაც ღმერთისგან აკრძალული მრავალი ბოროტება შეიძლება მოჰყვეს. მომავალში ქალაქში ეს თამაში დაპატიმრებით დაისჯება”…
  
 მეფე ედვარდ მესამემაც უკანონოდ გამოაცხადა ფეხბურთის თამაში და ჯარიმა, 4 პენსი დააწესა კანონის დამრღვევთათვის.
სიტყვა “ფეხბურთი” უარყოფითი მნიშვნელობით აქვს გამოყენებული უილიამ შექსპირსაც კი, “მეფე ლირში”:   “Nor tripped neither, you base football player” (“…შენ სულმდაბალო, ფეხბურთის მოთამაშევ”)
 მე-15 საუკუნის ლათინური წყაროების მიხედვით, ფეხბურთს თამაშობდნენ ნოთინგჰემშირში. აქ პირველადაა აღწერილი ბურთის ტარების პროცესი: ”ესაა თამაში, როდესაც ახალგაზრდები საწინააღმდეგო მხარეს მიიწევენ არა ბურთის ჰაერში აგდებით, არამედ მისი მიწაზე გორაობით. მოედნის საზღვრები კი დადგენილი და მონიშნულია”.
აღსანიშნავია, რომ:
•პირველი საფეხბურთო “ბუცები” ინგლისისი მეფე ჰენრი მეშვიდემ შეუკვეთა.

•ქალთა პირველი გუნდი 1580 წელს გამოჩნდა.
•პირველად, სიტყვა “გოლი” მე-16 საუკუნეში ახსენა რიჩარდ ქერეუმ. მანვე აღწერა მეკარის ფუნქციები და ბურთის მოთამაშეებს შორის გატარების ტექნიკა.
•პირველი ოფიციალური საფეხბურთო კლუბი დაარსდა შოტლანდიაში, ედინბურგში, 1824-41 წლებში.
•პირველი და ყველაზე ხანგრძლივი საფეხბურთო შეჯიბრება 1858 წელს მელბურნში გაიმართა და მას შემდეგ, ის ყოველწლიურად ტარდება.
•პირველი საპრიზო ტურნირი Caledonian Challenge Cup, 1861 წელს გაიმართა კალედონიური სამეფო საზოგადოების მიერ, მელბურნის წესების მიხედვით.
 

•მე-16 საუკუნეში, ფლორენციაში, აბრეშუმში გამოწყობილი არისტოკრატები ფეხბურთს თამაშობდნენ. მათ მოწინააღმდეგის ხელის კვრის, მუშტით ცემის და წელს ქვემოთ დარტყმის უფლებაც კი ჰქონდათ. ეს თამაში ერთგვარ სამხედრო სავარჯიშოდ ითვლებოდა. 1580 წელს ჯოვანი დე ბარდიმ დაწერა ფეხბურთის წესები, რომელიც მიჩნეულია ამ სპორტის კანონთა უძველეს კრებულად. 
      ბრიტანეთში ფეხბურთის სხვადასხვა სახეობას თამაშობდნენ, თუმცა კერძო სკოლებში მისი განვითარება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო, რადგან ამან “ბრბოს ფეხბურთის” ორგანიზებულ, გუნდურ სპორტად გადაქცევას შეუწყო ხელი. წესები სხვადასხვა სკოლაში განსხვავებული იყო. ამის ერთერთ მიზეზად ითვლება ის გარემოება, რომ ყველა სასწავლებელს არ ჰქონდა თანაბარი სათამაშო ფართი და პირობები. ასე რომ, 1840 წელს, სარკინიგზო ტრანსპორტის ბუმის პერიოდში, როდესაც მიმოსვლა უფრო ადვილი გახდა და დაიწყო საერთაშორისო სასკოლო შეჯიბრებები, გუნდების თამაშის განსხვავებული წესების გამო, მატჩი იყოფოდა ორ ნახევრად: პირველ ნახევარში თამაშობდნენ მასპინძელი გუნდის წესების მიხედვით, მეორეში კი-სტუმრის წესებით.         ევროპაში, პირველი ფეხბურთის ბურთები კეთდებოდა საქონლის, ყველაზე ხშირად, ღორის შარდის ბუშტისგან, რომლებსაც ჰაერით ავსებდნენ. შემდგომში, მათ ტყავს აკრავდნენ გარშემო, რათა ბურთს მეტ ხანს შეენარჩუნებინა ფორმა.
 

მოგვიანებით, ფეხსაცმლის მკერავებმა რიჩარდ ლინდონმა და უილიამ გილბერტმა, ქალაქი რაგბიდან, ლონდონის დიდ გამოფენაზე წარმოადგინეს ტყავის მრგვალი და ოვალური ბურთები. ამბობენ, რომ რიჩარდ ლინდონის მეუღლე ფილტვის კიბოთი გარდაიცვალა. ეს კი გამოიწვია დიდი რაოდენობით ღორის შარდის ბუშტების გაბერვამ.

             ინგლისის საფეხბურთო ასოციაცია დიდი ხნის მანძილზე ცდილობდა ჩამოეყალიბებინა ოფიციალური საერთაშორისო გაერთიანება, თუმცა უშედეგოდ. ამის მიღწევა მხოლოდ 1904 წლის 21 მაისს მოხერხდა, პარიზში. სწორედ ამ დღეს დაარსდაFédération Internationale de Football Association(FIFA), რომელშიც ევროპის შვიდი ქვეყანა გაერთიანდა: საფრანგეთი, ბელგია, ნიდერლანდები, ესპანეთი, შვედეთი და შვეიცარია. ასოციაციის პირველი პრეზიდენტი რობერტ გურენი იყო.
            ფეხბურთი საუკუნეების მანძილზე ვითარდებოდა და იხვეწებოდა. აკრძალვებისა და სხვა წინააღმდეეგობების მიუხედავად, დროთა განმავლობაში მის გულშემატკივართა რიცხვი იზრდებოდა. დღესდღეობით ის ერთერთ ყველაზე პოპულარულ სპორტად ითვლება. მატჩის განმავლობაში იშლება ყველა სოციალური, ეკონომიკური და გეოგრაფიული საზღვარი. ყველა ერთადაა 90 წუთის მანძილზე. ბევრისთვის ფეხბურთი, უბრალოდ, მთელი ცხოვრებაა… 

“Football Is an honest game. It’s true to life . It’s a game about sharing. Football is a team game. So is life.”

Advertisements

Entry filed under: სპორტი.

“ალილო” ნისლიანი ლაშქრობა – – გზა ,,ტობავარჩხილისაკენ“. . .

8 Comments Add your own

  • 1. vano  |  იანვარი 12, 2010, 3:33 PM

    ra dzaan magria, dzaan davinteresdi, martlac ro esea 90 wuti mteli siamovnebaa.

    პასუხი
  • 2. gia  |  იანვარი 12, 2010, 8:02 PM

    dzaliaaan saintereso statiaaa

    პასუხი
  • 3. iako  |  იანვარი 12, 2010, 8:03 PM

    didad pexburtze ar vgijdebi,magraaam ise sainteresodaaa gamocemulii damainteresa da wavikitxee :*:*

    პასუხი
  • 4. Tako  |  იანვარი 12, 2010, 9:27 PM

    dzaaaan miyvars pexburtiiii!
    dzaan magari statiaaa

    პასუხი
  • 5. nodo  |  იანვარი 12, 2010, 9:59 PM

    pexburtis didi gulshematkivari var,didi siamovnebit gavecani statias,romelshic dzalian sainteresod aris agwerili pexburtis istoria

    პასუხი
  • 6. tiko  |  იანვარი 12, 2010, 10:02 PM

    namdvilad ar vicodi pexburti udzvelesi doridan tu iyo aseti popularuli…bevri axali ragac gavige am sportis shesaxeb…dzalian momewonana statia 🙂

    პასუხი
  • 7. nato  |  იანვარი 12, 2010, 10:06 PM

    ert-erti yvelaze popularul sportis saxeobad rcheba pexburti dgesac…statiis avtorma amomwuravad agwera,tu ra gza gaiara sportis am saxeobam…didi madloba statiis avtors

    პასუხი
  • 8. niiin  |  იანვარი 15, 2010, 6:29 PM

    dzalian saintereso statiaa fexburtis moyvarulebisatvis da ara martto chventvis 😉

    პასუხი

კომენტარის დატოვება

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s

Trackback this post  |  Subscribe to the comments via RSS Feed


კატეგორიები

Flickr Photos


%d bloggers like this: